مطالب برگرقته از مجموعه ای از تفاسیر، كتب و نظریات علمی كه در مورد بعضی مطالب علمی كه در قرآن بطور مستقیم یا غیر مستقیم به آنها اشاره شده است و در هر بخشی سعی شده است جنبه علمی مسئله مورد بررسی قرار گیرد و سپس با استناد به آیات قرآنی مطلب تشریح شود.

     كتاب آسمانی قرآن، كه كاملترین كتب در میان كتابهای آسمانی است از جنبه های مختلف مورد بررسی و تفسیر قرار گرفته است. متأسفانه بیشتر كارهای تحقیقی در زمینه این كتاب آسمانی روی مباحث كلامی و توجه به ظاهر آیات بوده است و اگر هم در گذشته به جنبه علمی آیات پرداخته شده است با توجه به كمبود اطلاعات علمی تفاسیر غلط و گاه بسیار سبك و سطحی از آیات شده است.

     در چند سال اخیر با گسترش فناوریهای اطلاعات، پژوهشهای قرآنی در مراكز حوزوی و دانشگاهی افزایش چشم گیری یافته است كه تا كنون بیش از 60 پایان نامه دكترا و بیش از 1300 پایان نامه كارشناسی ارشد در زمینه موضوعهای قرآنی به رشته تحریر درآمده است. آیاتی از قرآن كریم كه به علوم طبیعی پرداخته اند به قول بعضی 800 و بعضی 1000 آیه است كه تفاوت آنها بستگی به نوع بینش مفسر دارد. موضوعات زیر را در قرآن می توان تفسیر علمی محسوب كرد: حركت خورشید و حركات زمین، نیروی جاذبه، لقاح ابرها، زوجیت اشیاء، ترتیب مراحل خلقت انسان و جهان و مطالبی در مورد مضرات و فواید بعضی خوراكیها.البته لازم به ذكر است با پیشرفت علوم هر روز موضوعهای علمی جدیدی قابل تطبیق با آیات كریمه قرآن كشف می شود و به همین علت در آینده بر موضوعهای علمی قابل تفسیر اضافه خواهد شد. در هر صورت فهم دقیق آیات قرآنی نیاز به تحقیق و استفاده از تمام جنبه های تفسیری دارد و به قول مولانا:

 

باده از غیب است كوزه زین جهان                        كوزه پیدا باده در، وی بس نهان

بس نهان از دیده نامحرمان                                 لیك بر نامحرمان هویدا و عیان

 

در ادامه نوشتار به بررسی موضوعات علمی از قرآن پرداخته شده است كه به گونه ای با علوم زمین در ارتباط بوده اند. این موضوعات به ترتیب ارائه شامل: حركات خورشید، شكل زمین، حركات زمین، بادها و نقش آنها در بارندگی،اشتقاق قاره ها ، تكامل نیروی جاذبه و در نهایت اسرار آفرینش كوهها می باشد.

 

بررسی اجمالی چند موضوع علمی در قرآن

 

الف) حركات خورشید

خورشید دارای حركات وضعی و انتقالی است كه حركت وضعی آن در مدت زمانی 25 روز برای نقاط واقع در استوای خورشید و 30 روز برای نقاط نزدیك قطبهای خورشیدی طول می كشد كه علت زمان متفاوت حركت چرخشی،حالت توده گازی بودن این ستاره است كه باعث می شود سرعت چرخش یكسان نباشد. به عبارتی از استوای خورشید به سمت عرضهای بالاتر سرعت چرخش كمتر می شود.

در حركت انتقالی، خورشید با سرعت km/s 240 به دور مركز كهكشان راه شیری در حركت است ولی به علت عظمت كهكشان، 200 میلیون سال طول می كشد تا خورشید یك بار حول مركز كهكشان بچرخد!

جایگاه حركات خورشید در آیات قرآنی:در قرآن برای خورشید عبارت ضیاء و سراج، یعنی روشنایی و برای ماه عبارت منیر یعنی نور بكار برده شده است یعنی از خود نور ندارد. (سوره های فرقان آیه61، نوح آیات 15و16، نبأ آیات 12 و13).پژوهشگرانی مانند بوریس بوكای در كتاب مقایسه میان تورات، انجیل، قرآن و علم، آیات 40 سوره یس و 33 سوره انبیاء را دلیل حركت انتقالی (مداری) خورشید می دانند كه در آنها كلمه فلك به معنای مدار ترجمه شده است.

كه در ذیل ترجمه آیه 40 سوره یس ذكر می شود: « نه در گردش منظم عالم، خورشید را شاید كه به ماه برسد و نه شب به روز سبقت گیرد و هر یك بر مدار معینی شناورند».

آیه 42 سوره انبیاء، آیه 2 سوره رعد و آیه 33 سوره ابراهیم نیز مربوط به خورشید و حركات آن می باشد. افرادی مانند علامه طباطبائی، سید هبة الدین شهرستانی، طنطاوی در تفسیرالجواهر حركت خورشید را به سمت مقصدی معین تأیید می كنند.

 

ب) كرویت زمین(شكل زمین)

امروزه با گردش ماهواره ها به دور زمین، شكل كروی زمین چنان واقعیت آشكاری است كه مشكل بتوان زمانی را تجسم كرد كه شكل و ابعاد زمین به كلی برای بشر ناشناخته بود. حدود 200 سال قبل از میلاد مسیح دانشمندی به نام « اراتوستن» جغرافی دان و ستاره شناس یونانی (Eratostenes) با استفاده از هندسه ابعاد زمین را محاسبه و شكل كروی آنرا حدس زد.

گر چه شكل زمین بطور كلی كروی است، ولی حركت زمین به دور خود بر روی شكل آن مؤثر می باشد كه علت آن تأثیر نیروی گریز از مركز روی اجسام در حال چرخش است . به همین جهت زمین از شكل كروی خارج شده و بصورت یك « بیضوی پخ» درآمده است كه خیلی نزدیك به كره است یعنی قطر استوایی آن 12756 كیلومتر و قطر قطبی آن 12714 كیلومتر است.

 

موضوع كرویی زمین در آیات قرآنی : در آیات  سوره های مباركه اعراف 151، زخرف 38، رحمن17، معارج 40 به مسئله كروی بودن زمین اشاره شده است و نیز آیه 19 سوره حجر« والأرضَ مَدَدناها» و زمین راگستراندیم. را بعضی از مفسرین دلیل كرویی زمین دانسته اند مانند محمد متولی شعراوی در كتابهای معجزة القرآن و كتاب المختار من تفسیر القرآن الكریم و همینطور آیه 30 سوره نازعات « والأرض بعد ذلك دحاها» و پس از آن زمین را با غلتاندن گسترد را بعضی مفسرین دلیل كرویت بودن زمین و نیز خلقت زمین  سپس از آسمانها دانسته اند مانند محمد احمد غمراوی.به عنوان نمونه آیه 17 سوره رحمن جمله « ربُّ الْمَشرِقَینِ و رَبُّ الْمَغْرَبینْ» كه نشانه تعدد مشرق و مغرب است فقط با شكل كروی زمین مناسبت دارد همانطور كه مرحوم آیت ا... خویی در كتاب « بیان» اشاره كرده اند.

 

ج) حركات زمین

مسئله حركات زمین از جمله مسائلی است كه ذهن بشر را در گذشته به خود مشغول كرده بود. پرداختن به جنبه تاریخی بررسی حركات زمین باعث اطالة مطلب خواهد شد فقط باید اشاره كرد دانشمندانی چون ارسطو، بطلیمیوس، گالیله، كپلر و... روی این مسئله كار كرده اند و دانسته های فعلی ما حاصل تلاش علمی آنهاست. از لحاظ علمی زمین در فضا دارای 5 حركت است:

1)حركت وضعی در مدت 24 ساعت

2) حركت نوسانی یا رقص محوری در مدت 26000 سال یكبار

3) حركت انتقالی به دور خورشید

4) حركت با سایر سیارات منظومه شمسی در جهت ستاره  وُگا با سرعت 5/19 كیلومتر در ثانیه

5) حركت با كهكشان ما و میلیاردها ستاره های آن با سرعت 270 كیلومتر در ثانیه.

 

تأثیر حركات زمین : با توجه به وضعیت خاص محور زمین (تمایل برابر5/23)، حركات زمین تأثیرهای متعددی را در سطح كره زمین بر جای می گذارند كه بطور خلاصه بعضی از آنها عبارت است از:

1) انحراف اجسام و پدیده های متحرك

2) ایجاد و تغییر طول روز و شب در نقاط مختلف سیاره

3) ایجاد فصول مختلف در نقاط مختلف كره زمین

4) ایجاد اهله قمر، جزر و مد بعلت تغییر موقعیت ماه، زمین و خورشید نسبت به هم و اثرات دیگر.

برگرفته از سایت ژئوآریا